چرا اتوماسیون صنعتی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت است؟ - سفر حرفه ای ترکیه

این تغییر نگرش تصادفی نیست. ترکیبی از رشد قیمت انرژی، کمبود نیروی متخصص، افزایش رقابت در بازارهای صادراتی و در دسترس تر شدن فناوری های شبکه و سنسور، صنایع را به سمت مسیری سوق داده که بازگشت از آن تقریباً غیرممکن است.

نقطه عطفی که صنعت ایران نمی تواند نادیده بگیرد

در دهه های گذشته، اتوماسیون صنعتی موضوعی بود که عمدتاً در صنایع بزرگ و پروژه های میلیاردی مطرح می شد. اما امروز داستان فرق نموده است. با کاهش هزینه سنسورها، رشد شبکه های بی سیم صنعتی و در دسترس بودن راهکارهای پایش از راه دور، حتی کارگاه های میانه هم می توانند بخشی از خط فراوری خود را هوشمند نمایند.

نکته جالب اینجاست که این تحول از جنس مد روز نیست. صنایعی که زودتر وارد این مسیر شده اند، عملاً کاهش محسوسی در توقفات غیرمنتظره، مصرف انرژی و هزینه نگهداری تجربه نموده اند؛ آماری که به سختی می گردد از کنارش بی تفاوت گذشت.

از خط فراوری سنتی تا کارخانه متصل: مسیری غیرقابل بازگشت

یکی از ویژگی های کلیدی کارخانه های نسل نو، اتصال دائمی تجهیزات به یک شبکه داخلی است. هر ماشین، هر موتور و هر سیستم انتقال مواد به یک نقطه مرکزی داده می فرستد؛ داده ای که بلافاصله قابل تحلیل است.

این یعنی مدیر فراوری دیگر منتظر گزارش خاتمه شیفت نمی ماند تا بفهمد کجای خط با مشکل روبرو شده. او همین حالا، روی داشبوردی که به وسیله شبکه داخلی کارخانه تغذیه می گردد، شرایط لحظه ای هر بخش از خط فراوری را می بیند. از این منظر، زیرساخت شبکه دیگر یک هزینه جانبی نیست؛ بلکه به مقدار خود ماشین آلات، بخشی از سرمایه اصلی کارخانه محسوب می گردد.

چرا صرفاً کاهش هزینه، علت کافی نیست؟

بسیاری از مدیران وقتی درباره اتوماسیون فکر می نمایند، اولین چیزی که به فکرشان می رسد صرفه جویی در هزینه نیروی انسانی است. اما این نگاه، تصویر ناقصی از ماجراست.

مزیت واقعی اتوماسیون در جای دیگری نهفته است: قابلیت پیش بینی. وقتی سنسورها به طور مداوم از شرایط تجهیزات گزارش می دهند، دیگر احتیاجی نیست منتظر خرابی یک قطعه بمانید تا متوجه مشکل شوید. الگوریتم های ساده تحلیل داده می توانند از روی افزایش دما، لرزش غیرعادی یا افت سرعت، هشدار زودهنگام بدهند.

نتیجه؟ کاهش توقفات ناگهانی خط فراوری، که در بسیاری از صنایع پرهزینه تر از دستمزد چند کارگر است.

زیرساخت شبکه: ستون فقرات اتوماسیون صنعتی

هیچ سیستم اتوماسیونی بدون یک شبکه پایدار و امن معنا ندارد. این جایی است که تجربه صنعت مخابرات و شبکه می تواند به یاری صنعت فراوری بیاید.

کارخانه های هوشمند به ترکیبی از فناوری های زیر احتیاج دارند:

• شبکه های صنعتی سیمی و بی سیم با قابلیت اطمینان بالا برای محیط های پرنویز
• گیت وی های محلی (Edge Gateway) برای پردازش داده نزدیک به منبع فراوری آن، پیش از ارسال به سرور مرکزی
• پروتکل های ارتباطی استاندارد صنعتی که سازگاری تجهیزات مختلف را تضمین می نمایند
• سیستم های امنیتی شبکه برای محافظت از داده های حیاتی خط فراوری در برابر تهدیدات سایبری

نکته مهم این است که این زیرساخت نباید به صورت جزیره ای طراحی گردد. هر بخش از کارخانه، از انبار مواد اولیه تا خط بسته بندی نهایی، باید بتواند با بخش های دیگر حرف بزند.

کجای این تحول، تجهیزات مکانیکی نقش کلیدی دارند؟

یکی از بخش هایی که کمتر درباره اش صحبت می گردد ولی در عمل قلب تپنده بسیاری از خطوط فراوری است، سیستم های انتقال مواد داخل کارخانه هستند. وقتی صحبت از هوشمندسازی می گردد، معمولاً فکر ها به سمت نرم افزار و سنسور می رود و نقش تجهیزات مکانیکی نادیده گرفته می گردد؛ در حالی که این تجهیزات دقیقاً همان چیزی هستند که داده های سنسورها روی آن ها معنا پیدا می نمایند.

برای مثال، در صنایعی مثل معدن، سیمان، مواد غذایی و بسته بندی، انواع تسمه نقاله نقش اصلی را در جابه جایی پیوسته مواد ایفا می نمایند. وقتی این تجهیزات به سنسورهای پایش سرعت، دما و لرزش مجهز می شوند و داده شان به وسیله شبکه صنعتی به سیستم مرکزی می رسد، همان چیزی اتفاق می افتد که به آن اتوماسیون واقعی می گویند: مکانیک و شبکه در کنار هم، نه جدا از هم.

این یعنی انتخاب درست تجهیزات مکانیکی، از همان ابتدا باید با منظره هوشمندسازی آینده خط فراوری هماهنگ باشد؛ نه فقط بر اساس احتیاج امروز.

نگاه به آینده: صنایعی که دیر بجنبند چه چیزی را از دست می دهند؟

واقعیت این است که فاصله بین کارخانه های هوشمند و کارخانه های سنتی، هر سال بیشتر می گردد. کارخانه ای که امروز داده محور تصمیم می گیرد، فردا سریع تر رشد می نماید، هزینه کمتری متحمل می گردد و در برابر نوسانات بازار انعطاف پذیرتر است.

نکته امیدوارنماینده این است که ورود به این مسیر دیگر احتیاجمند سرمایه گذاری های کلان نیست. می توان از یک بخش کوچک آغاز کرد، نتیجه را مقدار گرفت و به تدریج توسعه داد. همین رویکرد مرحله ای، بسیاری از صنایع میانه ایرانی را در سال های اخیر وارد فاز نوی از فراوری نموده است.

جمع بندی

اتوماسیون صنعتی دیگر یک پروژه اختیاری برای آینده دور نیست؛ تصمیمی است که تفاوت بین رشد و رکود بسیاری از کارخانه ها را در همین چند سال آینده رقم می زند. از شبکه سازی داخلی کارخانه گرفته تا انتخاب هوشمندانه تجهیزات مکانیکی، هر قطعه از این پازل باید با منظره بلندمدت هماهنگ باشد. شرکت پیشروصنعت آرشیت به عنوان یکی از فعالان این حوزه، در زمینه طراحی و تأمین برای خطوط فراوری صنعتی فعالیت می نماید و می تواند در انتخاب تجهیزات متناسب با احتیاجهای هوشمندسازی، کنار صاحبان صنایع باشد.